Ceza Muhakemesi Kanununa göre, Türkçe bilmeyen ya da meramını anlatamayacak derecede az bilen şüpheli veya sanığa, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında ücretsiz olarak tercüman görevlendirilmesi zorunludur. Bu hak, ifade alma, sorgu ve duruşmalar dahil yargılamanın tüm aşamalarında geçerlidir ve adil yargılanma hakkının vazgeçilmez bir unsurunu oluşturur. Tercüman aracılığıyla yürütülmeyen bir ifade alma veya sorgu işlemi, elde edilen beyanın hukuka aykırılığı tartışmasını gündeme getirebilir. Yabancı uyruklu şüpheli veya sanığın, kendisine yöneltilen suçlamaları, sahip olduğu hakları ve yargılamanın gidişatını tam olarak anlayabilmesi, savunmasını etkin şekilde yapabilmesinin ön koşuludur.

Türkiye’nin de taraf olduğu Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi uyarınca, gözaltına alınan veya tutuklanan yabancı uyruklu bir kişinin, talebi hâlinde durumun kendi ülkesinin konsolosluk makamlarına bildirilmesini isteme hakkı bulunmaktadır. Bu bildirim, kişinin konsolosluk yetkilileriyle görüşebilmesini, gerekirse konsolosluktan hukuki veya sosyal destek alabilmesini mümkün kılar. Uygulamada bu hakkın şüpheli veya sanığa açıkça hatırlatılması ve talep edilmesi hâlinde gecikmeksizin yerine getirilmesi gerekir. Konsolosluk bildiriminin usulüne uygun yapılmaması, savunma hakkının kısıtlanması bakımından ileri sürülebilecek bir usul eksikliği olarak değerlendirilebilir.

Yabancı uyruklu şüpheli ve sanıklar, Türk vatandaşlarıyla aynı şekilde susma hakkına, müdafi seçme ya da kendisine müdafi görevlendirilmesini isteme hakkına ve toplanan delillere karşı itiraz hakkına sahiptir. Bunun yanında, savunmasını hazırlayabilmesi için yeterli zaman ve kolaylıklara sahip olma, kendisine yöneltilen suçlamaları anladığı bir dilde öğrenme ve yargılamanın adil şekilde yürütülmesini talep etme hakları da uluslararası sözleşmeler ve iç hukukumuzca güvence altına alınmıştır. Yabancı uyruklu sanıklar bakımından adres ve sosyal bağların Türkiye dışında bulunması, tutuklama ya da adli kontrol tedbirlerinin değerlendirilmesinde kaçma şüphesi yönünden farklı bir değerlendirmeye konu olabilmektedir; bu nedenle savunmanın bu yönüyle de güçlü şekilde kurgulanması gerekir.

Yabancı uyruklu şüpheli veya sanıkların ekonomik durumlarının yetersiz olduğu hallerde, Türk hukuku kapsamında baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiden ücretsiz yararlanma imkânı da bulunmaktadır. Ayrıca yargılama sürecindeki tebligatların ilgili kişinin anlayabileceği şekilde yapılması, duruşma tarihlerinin ve gelişmelerin kendisine zamanında bildirilmesi, savunma hakkının fiilen kullanılabilmesi açısından büyük önem taşır. Uygulamada yabancı uyruklu sanıkların Türkiye’deki yargı süreçlerine aşina olmaması nedeniyle, sürecin her aşamasında haklarının kendilerine anlaşılır şekilde açıklanması ve yönlendirilmesi gerekmektedir. Yabancı uyruklu sanığın kimlik ve ikamet bilgilerinin doğru şekilde dosyaya yansıtılması, tebligat ve çağrı işlemlerinin sağlıklı yürütülmesi bakımından da büyük önem taşımaktadır.

Ceza yargılaması devam ederken yabancı uyruklu sanığın yurt dışına çıkış yapması, adli kontrol tedbiri kapsamında sınırlandırılabilir; bu durum sanığın işi, ailesi veya ikamet ettiği ülkedeki yükümlülükleri nedeniyle ayrı bir mağduriyete yol açabilir. Bu nedenle yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirlerin kaldırılması veya değiştirilmesi talepleri, somut gerekçelerle desteklenerek mahkemeye sunulmalıdır. Ayrıca duruşmalara fiziken katılamayacak durumda olan yabancı uyruklu sanıklar için, mevzuatın izin verdiği ölçüde istinabe yoluyla ifade alınması gibi alternatif usuller de değerlendirilebilir. Yargılama sürecinde savunma için sunulan belgelerin yurt dışından temin edilmesi gerektiği hallerde, uluslararası adli yardımlaşma mekanizmalarının doğru şekilde işletilmesi de sürecin makul sürede sonuçlanması açısından önem taşır.

Ceza yargılaması sonucunda mahkûmiyet kararı verilmesi, bazı hâllerde yabancı uyruklu kişi için sınır dışı edilme veya Türkiye’ye giriş yasağı gibi idari sonuçları da beraberinde getirebilir; bu konudaki süreçler hakkında Yabancılar Hukuku sayfamızdan detaylı bilgi alabilirsiniz. Ayrıca gözaltı ve tutuklama süreçleriyle karşı karşıya kalan yabancı uyruklu kişiler için Tutuklamaya İtiraz sayfamızı incelemenizi öneririz. İzah Law Firm olarak, ceza hukuku ekibimizle yabancı uyruklu müvekkillerimizin ceza yargılamasının her aşamasında haklarının tam olarak korunmasını sağlıyoruz.